Lata 1900 – 1909

Lata 1900-1909. W pierwszej dekadzie XX wieku termin wzornictwo jeszcze nie istnieje. Pojawiają się jednak pierwsze wyraźne głosy, by sztukę użytkową zrównać z innymi dziedzinami sztuki. W Polsce architektura, sztuka i rzemiosło zaczynają mieć wymiar narodowy. Nie jesteśmy jeszcze niepodległym państwem. Kraj podzielony między trzech zaborców szuka środków, którymi może budować tożsamość narodową.

To wtedy pojawia się silne dążenie do stworzenia stylu narodowego, który miałby jednoczyć rozbity naród. Trend zalał całą ówczesną Europę i był jednym z przejawów autonomii podległych państw. Czerpał z tradycyjnego rzemiosła i sztuki ludowej. W Polsce piewcą nurtu zostaje Stanisław Witkiewicz  – malarz, architekt, pisarz, ojciec Stanisława Ignacego Witkiewicz. Od końca XIX wieku badał kulturę i zwyczaje Podhala. Zafascynowany drewnianą architekturą górskich chat i rzemiosłem podhalańskich górali stworzył styl nazywany zakopiańskim lub witkiewiczowskim. Projektował domy i wnętrza dla inteligencji, która na początku XX wieku tłumnie emigrowała pod Tatry. Witkiewicz przekładał tradycyjne góralskie rzemiosło i sztukę na estetykę, która mogła pojawić się w mieszczańskich lub oficjalnych wnętrzach. Moda na styl zakopiański przenikała również do innych regionów. Zbiegła się z popularną chłopomanią i przenikała do innych dziedzin twórczości – głównie do muzyki i literatury. Obok stylu narodowego tworzyła się polska odmiana secesji i Art Nouveau.

Czołówka twórców tamtego okresu skupiona jest w Krakowie, który pozostaje pod austriackim zaborem i cieszy się największymi swobodami. W 1901 roku na fali ruchu Odrodzenia Sztuk i Rzemiosł, który narodził się w drugiej połowie XIX wieku w Anglii, powstaje Towarzystwo Polska Sztuka Stosowana. Członkowie towarzystwa skupiali się na promowaniu sztuki użytkowej, rozwijaniu wzornictwa artystycznego i zrównaniu go z takimi dziedzinami jak malarstwo czy rzeźba. Towarzystwo wydawało również czasopisma: "Wydawnictwo Towarzystwa Polskiej Sztuki Stosowanej" oraz "Sztuka Stosowana".

Jednym z członków grupy jest Stanisław Wyspiański. Malarz, poeta, dramaturg i teoretyk sztuki, zajmuje się także projektowaniem wnętrz, witraży, mebli i przedmiotów codziennego użytku. Jest czołowym twórcą tamtego okresu. Łączy fascynację secesją i sztuką ludową, do swoich dzieł przemyca także wątki historyczne. Najbardziej znane z projektów Wyspiańskiego to m.in. polichromie i witraże w krakowskim kościele Franciszkanów czy też wystrój wnętrz Krakowskiego Towarzystwa Medycznego.

Jednym z członków i współzałożycieli Towarzystwa Polskiej Sztuki Stosowanej był Karol Tichy. Malarz, pedagog, twórca ceramiki i mebli, odcinał się jednak od nawiązań do sztuki ludowej. Sztuka użytkowa w wydaniu Tichego podążała w kierunku światowej awangardy. Proste meble ozdobione geometrycznymi wzorami były w tamtych czasach bardzo nowatorskie i daleko wyprzedzały dokonania współczesnych mu twórców.


WARTO WIEDZIEĆ

1903 – Maria Curie – Skłodowska wraz z mężem Piotrem Curie otrzymują Nagrodę Nobla za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości. Skłodowska była pierwszą kobietą nagrodzoną Noblem.
1903 – pierwszy lot samolotem - bracia Orville i Wilbur Wright dokonali dwóch niezależnych przelotów i łącznie spędzili w powietrzu niewiele ponad minutę.
1907 – Pablo Picasso namalował „Panny z Avinionu” – jedno z pierwszych i najsłynniejszych dzieł kubizmu. Nurt w późniejszym czasie widoczny będzie również w architekturze i sztuce użytkowej.
1909 – amerykański podróżnik Robert Edwin Peary dotarł do bieguna północnego.


BIBLIOGRAFIA

„Rzeczy niepospolite. Polscy projektanci XX wieku”, pod redakcją Czesławy Frejlich, wyd. 2+3D
„Polskie wzornictwo XX wieku”, Józef A. Mrozek, www.culture.pl
Wikipedia

Wczytywanie rekomendacji...