Lata 1910-1919

Lata 1910-1919. W tej dekadzie nikt nie ma wątpliwości, że wzornictwo powinno stać na równi z innymi dziedzinami sztuki. Tak jest w teorii. W praktyce wciąż ignoruje się rzemieślników i twórców sztuki użytkowej, hołubiąc przede wszystkim malarstwo i rzeźbę.

W zaborze austriackim panuje najlepszy klimat do zmian. Monarchia ceni i lubi sztukę, nie stoi więc na drodze tworzeniu się nowych stowarzyszeń i wchłanianiu światowych nurtów. Malarze, graficy, rzeźbiarze, architekci i rzemieślnicy chcą, by sztuka dekoracyjna i użytkowa miały równe przywileje i tak samo ważną pozycję, jak inne dziedziny sztuki. W 1911 roku zawiązują w Krakowie Związek Architektury, Rzeźby, Malarstwa i Rzemiosła (A.R.M.R), na czele którego stoi m.in. Wojciech Jastrzębowski – grafik i projektant sztuki użytkowej. A.R.M.R nie ma długiej historii – działa zaledwie rok, jednak w 1913 przekształca się w Warsztaty Krakowskie, które nakreśliły kształt polskiego wzornictwa na wiele kolejnych dekad.

Twórcy skupieni wokół Warsztatów pozostają pod silnym wpływem Wiener Werkstätte (Warsztaty Wiedeńskie). Wiedeńska szkoła zakłada, że w procesie twórczym rzemieślnik i projektant odgrywają równie ważną rolę. Uczą się od siebie, razem tworzą projekt i wspólnie go sygnują. Środowisko Warsztatów Krakowskich składało się nie tylko z artystów, ale także z działaczy społecznych i rzemieślników. Wspólnie chcieli podnieść jakość artystyczną tradycyjnego rzemiosła i twórczości ludowej. Artyści chętnie korzystali z warsztatu twórców ludowych – do łask wróciły krosna, regionalne materiały, proste narzędzia rzemieślnicze, co doskonale wpisywało w nurt sztuki narodowej. Kształceni na artystycznych uczelniach artyści mieli nadać rzemieślniczemu warsztatowi nowy wymiar. Pod kuratelą Warsztatów Krakowskich działały m.in. pracownie tkactwa, farbiarstwa, ceramiki, mebla, metalu, batiku, zabawek i galanterii skórzanej. W kręgu twórców związanych z warsztatami znaleźli się m.in. Zofia Stryjeńska, Karol Homolacs, Karol Tichy, Eleonora Lutyńska i Wojciech Jastrzębowski. Warsztaty działały do 1926 roku. Największy sukces święciły dopiero w kolejnej dekadzie – w 1925 roku polski pawilon na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Zdobniczej w Paryżu przygotowany przez twórców Warsztatów zdobył najwięcej nagród i wyróżnień.

W 1912 roku w Krakowie odbywa się Wystawa Architektury i Wnętrz w Otoczeniu Ogrodowem zorganizowana przez Delegację Architektów Polskich i Towarzystwo „Polska Sztuka Stosowana”. Zaprezentowano cztery wzorcowe typy domów z pełnym umeblowaniem. Przygotowano budynki dla rodziny mieszczańskiej, rzemieślniczej, robotniczej i rodziny rolnika. Miały posłużyć jako wzorzec i inspiracja dla ówczesnych projektantów i inwestorów. Wystawa odniosła duży sukces. Zaprezentowane wnętrza i rozwiązania odznaczały się dużym nowatorstwem i funkcjonalnością.

W drugiej dekadzie XX wieku Kraków jest centrum polskiej sztuki użytkowej. Po wojnie, w 1919 roku, w Poznaniu powstaje Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego. Absolwenci tej uczelni oraz edukacyjne tradycje będą procentować w kolejnych dekadach: m.in. podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich (1921) czy na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Zdobniczej w Paryżu (1925), a także współcześnie – Poznań uważany jest dziś za najważniejszy ośrodek kształcenia młodych designerów.
 

WARTO WIEDZIEĆ:

1912 – po zderzeniu z górą lodową na Atlantyku zatonął Titanic – najsłynniejszy brytyjski transatlantyk
1914 – wybucha I wojna światowa – największy konflikt zbrojny od czasów wojen napoleońskich
1916 – Albert Einstein opublikował teorię względności.
1917 – rewolucja październikowa – bolszewicy przejmują władzę w Rosji
1918 – koniec wojny i powstanie niepodległej Polski
1918 – epidemia hiszpanki – grypa zabija na całym świecie prawie 50 milinów osób – więcej niż I wojna światowa.

BIBLIOGRAFIA:

"Wystawa Architektury i Wnętrz w Otoczeniu Ogrodowym w Krakowie w 1912 r.", Maria Zientara, Krzysztofory 18. Zeszyty naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
„Historia polskiego wzornictwa”, dr Krystyna Łuaczk – Surówka, www.iwp.com.pl

Wczytywanie rekomendacji...