Lata 30.

Lata 30. Nastała dekada techniki. Projektantów zastępują inżynierowie i architekci. To oni mają najwięcej do powiedzenia we wzornictwie, które staje się coraz bardziej uprzemysłowione.

Do pierwszej połowy lat 30. nadal ścierają się dwa stanowiska - artyści skupieni wokół grupy „Ład” wierni tradycyjnej sztuce dekoracyjnej inspirowanej rzemiosłem oraz twórcy związani z ugrupowaniem „Praesens” – awangardą polskiego wzornictwa zakochaną w ideach modernizmu. Ci pierwsi będą tworzyć polską odmianę art deco, drudzy przeszczepiać na polski grunt światową awangardę. Wspólnie zaczęli projektować dopiero w sprawie narodowej – stworzyli wnętrza transatlantyków MS Piłsudski (1935) i MS Batory (1936). Oba miały stać się „pływającymi salonami i ambasadami kultury polskiej”. Projekty obejmowały wnętrza z najdrobniejszymi detalami – artyści zaprojektowali całe pomieszczenia, jak również zastawę stołową i wygląd karty dań.

W 1936 roku rząd rozpoczyna realizację Planu Czteroletniego. Powstaje Centralny Okręg Przemysłowy - największa inwestycja ekonomiczna przedwojennej Polski. Plan gospodarczy obejmuje centralne i południowe województwa. Polska chce nie tylko rozwinąć przemysł i infrastrukturę, ale również zademonstrować nowoczesność młodego państwa. Jednym z symboli polskiej nowoczesności stał się parowóz Pm36 zaprojektowany przez Kazimierza Zembrzuskiego. Opływowa maszyna odziana w ciemną stal powstała przy współpracy z Zakładem Aerodynamiki Politechniki Warszawskiej. Parowóz święci triumfy na Wystawie Światowej w Paryżu w 1937 roku. Zdobywa Grand Prix i przyciąga tysiące zwiedzających. W polskim pawilonie prym wiedzie Barbara Brukalska. Zaprojektowany przez nią pokój dzienny to doskonała interpretacja modernistycznych trendów. Brukalska zerwała z surowym funkcjonalizmem na rzecz regionalnych materiałów – we wnętrzu pojawia się kominek z cegły i kamienia, fotel pokryto owczą skórą, a ławkę wykonano z drewna jesionu. Nie brakuje też abstrakcyjnych detali. Na ścianie zobaczyć można było obraz Edwarda Manteuffela przedstawiający wykres oporu powietrza na skrzydle samolotu. Zaprezentowane wnętrze to jeden z lepszych przykładów Nowego Regionalizmu – ruchu w architekturze wnętrz charakterystycznego dla lat 30. Nie chodziło o powrót do folkloru, ale o zastąpienie bezdusznych surowców wychwalanych przez modernistów (szkło, stal), materiałami bliższymi człowiekowi i miejscu, z którego pochodzi.

Duże znaczenie na wygląd wnętrz w latach 30. miał Kongres Architektury Nowoczesnej, który odbył się w 1929 roku we Frankfurcie. Na podstawie jego założeń Praesens w 1930 roku ukuł program „Mieszkanie najmniejsze”, które miało być odpowiedzią na potrzeby klasy robotniczej. Architekci wierni corbusierowskim ideom „maszyny do mieszkania” starali się zaprojektować jak najmniejsze powierzchnie z jak największym naciskiem na funkcjonalność. Helena i Szymon Syrkusowie w 1930 roku stworzyli meble z giętej, stalowej rurki. Barbara i Stanisław Brukalscy eksperymentowali ze sklejką.

W latach 30. wzornictwem zaczyna się interesować inteligencja. W magazynach artystycznych pokazywane są wnętrza domów i mieszkań. Wzornictwo przemysłowe pojawia się też w programach edukacyjnych – w szkole rzemieślniczej w Koluszkach zwanej „Małym Buahausem”, a w 1936 roku na Wydziale Architektury w Warszawie rozpoczyna działalność Studium Wnętrza i Sprzętu.
 

WARTO WIEDZIEĆ:

- Lata 30. – epoka radia, które staje się masowym środkiem komunikacji. W 1936 roku dokonano pierwszej transmisji telewizyjnej.
- W 1931 roku zakończono budowę najsłynniejszego wieżowca świata. Nowojorski Empire State Building wzniósł się na wysokość ponad 443 metrów i liczył 102 piętra. Był doskonałym przykładem stylu art deco w architekturze. Dziś jest dziewiątym najwyższym budynkiem na świecie.
- Dekada nacjonalizmów. W Niemczech do władzy dochodzi Hitler, we Włoszech triumfuje Mussollini z ruchem faszystowskim, a w ZSRR Stalin.
- Rozkwit kina. W latach 30. powstało ok. 50 filmów uważanych za klasykę światowej kinematografii (m.in. „Przeminęło z wiatrem”, „Czarodziej z krainy Oz”) . W 1930 roku powstaje pierwszy polski dźwiękowy film – „Moralność Pani Dulskiej”.
- W 1939 roku niemieccy naukowcy dokonali rozszczepiania jądra atomowego.
- 1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa.
 

BIBLIOGRAFIA:

„Paryż 1937 r. Wielka Światowa Wystawa”, Krzysztof Szymkowiak, exspace.pl
„Rzeczy niepospolite. Polscy projektanci XX wieku”, pod redakcją Czesławy Frejlich, wyd. 2+3D
„Polskie wzornictwo XX wieku”, Józef A. Mrozek, www.culture.pl
Wikipedia

Wczytywanie rekomendacji...