Parowóz Pm36
Projekt: KAZIMIERZ ZEMBRZUSKI
Dekada: Lata 30.
Data: 1936
Producent: PIERWSZA FABRYKA LOKOMOTYW W POLSCE "FABLOK"
0
O PROJEKCIE:

PRĘDKOŚĆ I AERODYNAMIKA
Projekt parowozu Pm36 powstał w Pierwszej Fabryce Lokomotyw w Polsce (Fablok) w Chrzanowie w 1936 roku. Zrealizowano go na zamówienie Polskich Kolei Państwowych, które podobnie jak inne europejskie zarządy kolejowe, szukały nowych rozwiązań technologicznych. Eksperymentowano wówczas z aerodynamicznymi konstrukcjami, które miały zwiększyć szybkość kolei. Nowa lokomotywa miała służyć do ciągnięcia lekkich pociągów ekspresowych o masie 300 ton z prędkością nawet do 120 km/h. Autorem koncepcji parowozu oraz jego opływowego kształtu był prof. Kazimierz Zembrzuski, główny konstruktor w biurze konstrukcyjnym fabryki w Chrzanowie. 

PROTOTYPY
W 1937 roku wyprodukowano dwa doświadczalne prototypy parowozu. Pierwszy, nazwany Pm36-1, otrzymał charakterystyczną aerodynamiczną otulinę, drugi egzemplarz lokomotywy - Pm36-2 - dla celów porównawczych został pozbawiony otuliny. Aerodynamiczna forma została zaprojektowana przez prof. Zembrzuskiego. Na podstawie jego rysunków wykonano model wielkości 1:20, który został przebadany w tunelu aerodynamicznym Instytutu Aerodynamiki. Opływowa otulina przesłaniała całą konstrukcję parowozu wraz z budką maszynisty i tendrem, dzięki czemu zmniejszono opór powietrza o 48%. Odsłonięte pozostały wyłącznie koła napędowe, co miało ułatwić dojście do urządzeń napędowych. Aby zapewnić dostęp do pozostałych części parowozu osłoniętych przez otulinę, zastosowano w niej liczne klapy. Otulina lokomotywy została pomalowana na kolor granatowy i ozdobiona ornamentem projektu Jana Słomczyńskiego podkreślającym dynamiczną bryłę parowozu. Maksymalna prędkość, jaką mógł osiągnąć parowóz, wynosiła 140 km/h. Wymagało to od konstruktorów wprowadzenia licznych innowacji technicznych zapewniających bezpieczeństwo i stabilność jazdy. Parowozy Pm36-1 i Pm36-2 zaprezentowano w 1937 roku na Wystawie Techniki i Sztuki w Paryżu. Lokomotywa Pm36-1 została nagrodzona złotym medalem i zdobyła międzynarodowy rozgłos. Pm36 osiągała duże prędkości i bez problemu mogła konkurować z coraz popularniejszymi w tym czasie konstrukcjami spalinowymi i elektrycznymi. Była szybsza o 20 km/h od kultowej w tym czasie spalinowej Luxtorpedy. PKP nie zdecydowało się jednak na dalsze zamówienia parowozów. Najprawdopodobniej przez zły stan infrastruktury kolejowej, do której szybkie pojazdy nie były przystosowane.

CZY WIESZ, ŻE...
Lata 30. XX wieku to okres dynamicznego rozwoju techniki. Prężnie rozwijał się przemysł samochodowy, kolejowy i lotniczy. Szybki rozwój odbicie znalazł w ówczesnym wzornictwie. Stylistyka „streamline’u” przeciwstawiała się surowości stylu międzynarodowego. Nowy trend miał być kwintesencją nowoczesności i dynamiki ówczesnego świata. W wielu pojazdach z tamtych lat możemy odnaleźć opływowe, aerodynamiczne kształty, gładkie sylwetki bez wyraźnych granic pomiędzy elementami. W ten nurt wpisuje się również parowóz Pm36. Model Pm36-2 to do dziś najszybsza lokomotywa polskiej produkcji. W 2003 roku pobiła swój własny rekord i osiągnęła prędkość ponad 130 km/h.

ZOBACZ/KUP
Do wybuchu II wojny światowej parowóz Pm36-1 regularnie prowadził pociągi na linii Warszawa-Kraków oraz Warszawa-Łódź. W 1939 roku został przejęty przez Niemców, a następnie w 1942 roku przewieziony do Rzeszy. Jego dalsze losy nie są dokładnie znane. Jedna z hipotez mówi, że został na miejscu zezłomowany. Inna z teorii głosi zaś, że parowóz został przejęty przez Sowietów. Więcej szczęścia miał Pm36-2 nazywany „Piękną Heleną”. Do 1956 roku eksploatowany był przez PKP. Następnie został przekazany do Muzeum Kolejnictwa w Warszawie. Po generalnym remoncie w 1995 roku trafił do Parowozowni Wolsztyn, gdzie można go do dziś oglądać. Czasami obsługuje też kursy turystyczne na linii Wolsztyn–Poznań i Poznań-Wolsztyn.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ
Kazimierz Zembrzuski, red. Ewa Zembrzuska-Lenk, W biurze projektowym pierwszej fabryki lokomotyw w Polsce. Wspomnienia 1928-1944, 2015, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej
Bogdan Pokropiński, Parowozy normalnotorowe produkcji polskiej. Warszawa: WKiŁ, 2007
Jan Trzupek , Kazimierz Zembrzuski, 2+3d, nr 19 (2006) . s.54
Czesława Frejlich, Rzeczy Pospolite, BOSZ, Olszanica 2001, s. 96

Parowóz Pm36
Źródło: oldtimery.com Fotograf:
O projektancie:

Kazimierz Zembrzuski (1905-1981) – konstruktor parowozów, profesor Politechniki Warszawskiej. Studiował na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej, gdzie obronił pracę dyplomową pod kierunkiem prof. Antoniego Xiężopolskiego. Początkowo pracował w Warszawskiej Spółce Akcyjnej Budowy Parowozów, a od 1930 roku w Biurze Konstrukcyjnym „Fabloku”, gdzie opracował wiele koncepcji parowozów.

Wczytywanie rekomendacji...