Aż 2000 godzin – tyle spędza każdy z nas przy włączonych lampach w ciągu roku. Odkrywamy tajniki oświetleniowych aranżacji.
W DOBRYM ŚWIETLE
PRZYPOMINAMY NAJWAŻNIEJSZE ZASADY, JAKICH NALEŻY PRZESTRZEGAĆ PRZY PLANOWANIU OŚWIETLENIA. SPRAWDZAMY TEŻ, CZYM ZASTĄPIĆ WYSŁUŻONE ŻARÓWKI.
Projekt oświetlenia wnętrz wymaga precyzji, więc lepiej nie zostawiać go na ostatnią chwilę. Spełnia ono nie tylko funkcję praktyczną, lecz także tworzy klimat i nastrój w mieszkaniu. Jeżeli zabierasz się za stawianie domu albo generalny remont, zaplanuj najpierw, jakie chcesz mieć lampy i w których miejscach. Przewody elektryczne trzeba ułożyć przed tynkowaniem ścian, żeby uniknąć skuwania murów, gdy konieczne będą jakieś poprawki. Zastanów się, czy potrzebujesz halogenów w dobudowanych ściankach z gips-kartonu, jeśli tak, musisz poprowadzić w nich odpowiednią niskonapięciową instalację. Ustal, gdzie chciałbyś ustawić stół w jadalni. By w razie potrzeby zmienić miejsce, z którego wychodzą kable potrzebne do podłączenia lampy nad blatem. Warto pomyśleć o odpowiednim rozmieszczeniu gniazdek elektrycznych: unikniesz potem rozciągania w pokoju przedłużaczy. Dla wygody zainstaluj przy drzwiach wejściowych odpowiedni włącznik: wychodząc z domu, za jednym pstryknięciem wyłączysz wiszące lampy we wszystkich pomieszczeniach. W ten sam sposób będziesz mógł też gasić lampy przenośne, jeśli tylko wcześniej podłączysz je do instalacji. Rozmieszczając punkty świetlne w swoim domu, pamiętaj, że konieczne są trzy rodzaje oświetlenia: ogólne, miejscowe oraz dekoracyjne. Są podstawą wszelkich świetlnych aranżacji.
OŚWIETLENIE OGÓLNE
◗ Baza
Ma za zadanie równomiernie rozjaśnić pomieszczenie. Są to zwykle żyrandole, plafoniery albo np. refl ektorki na szynach, które montuje się pod sufi tem. Z tego rodzaju światła korzysta się bardzo często. W lampy wkręcaj więc energooszczędne świetlówki kompaktowe, które zastąpią zwykłe żarówki.
OŚWIETLENIE MIEJSCOWE
◗ Do pracy
Ma dobrze oświetlić jakiś wybrany fragment wnętrza. Do tego typu oświetlenia należy też tzw. światło robocze, potrzebne do pracy przy biurku lub blacie kuchennym. Dobrze, gdy można je na bieżąco korygować, czyli zmieniać kierunek padania światła. Użyteczne będą zatem lampy z ramieniem albo halogeny w tzw. ruchomych oczkach.
OŚWIETLENIE DEKORACYJNE
◗ Nowości
Wykorzystuje się do podświetlania wnęk, kolumn, obrazów oraz innych ozdobnych detali. Coraz popularniejsze stają się np. węże świetlne umieszczane w listwach pod sufi tem lub żarówki LED montowane w glazurze.
CO WYBRAĆ?
◗ Zwykłe żarówki kosztują najmniej, ale pochłaniają najwięcej energii.
Ich plusem jest to, że bardzo dobrze oddają prawdziwy kolor oświetlanych przedmiotów – ich wskaźnik oddawania barw (Ra) wynosi 100. Nie wkręcaj żarówek o mocy ponad 60 W do plastikowych opraw. Mogą się spalić.
◗ Żarówki LED
Składają się ze świecących diod. To najtańsze w użytkowaniu i najdłużej działające źródła światła. Nie mogą jeszcze zająć miejsca zwykłych żarówek, ponieważ świecą zbyt słabo.
◗ Żarówki halogenowe sprawdzają się w trudno dostępnych miejscach (wnękach, niszach, podwieszanych sufi tach). Jednak ich montaż wymaga czasem użycia dodatkowych transformatorów.
Ich światło jest białe. Jeśli halogeny mają filtr, nabiera ono ciepłej barwy. Żarówki tego typu dzielą się na wysokonapięciowe (zasilane prądem o napięciu 230 V) oraz niskonapięciowe (6, 12 lub 24 V). Pierwsze z nich mają taki sam gwint jak tradycyjne żarówki. Drugie wyposażone są natomiast w specjalne oprawy. Potrzebują transformatora, który obniża napięcie dopływającego do nich prądu. Wskaźnik oddawania barw (Ra) halogenów wynosi ponad 90.
◗ Świetlówki są energooszczędne, np. nowoczesna kompaktowa o mocy 18 W może z powodzeniem zastąpić zwykłą żarówkę 100-watową (w skali roku to oszczędność ok. 30 zł). Wciąż jednak tego typu świetlówki są o wiele droższe od tradycyjnych żarówek.
Do wyboru mamy świetlówki niezintegrowane (nie różnią się wyglądem od starych podłużnych jarzeniówek) oraz kompaktowe (mogą mieć kształt koła, litery U albo walca). Spośród tych
niezintegrowanych warto wybierać tzw. trójpasmowe, pokryte luminoforem, które dają lepsze światło. Świetlówki kompaktowe są energooszczędne. Palą się przy tym nawet 10 razy dłużej niż tradycyjne żarówki. Wskaźnik oddawania barw (Ra) świetlówek waha się od 80 do ponad 90.
JADALNIA
Najważniejsze jest tu oświetlenie nad stołem. Najlepiej łagodne i rozproszone. Nie może więc zabraknąć lampy z kloszem, zawieszonej na wysokości od 50 do 60 cm nad blatem. To sprawdzona odległość – zapewnia dobrą widoczność, ale nikogo nie oślepi. Najwygodniejsze są modele z regulowaną długością kabla. Jeśli stół jest duży, warto zaplanować dwie albo trzy lampy. Każda z nich powinna mieć oddzielny włącznik. Dobierając klosze, trzeba zwrócić uwagę na ich wielkość – nie powinny wystawać poza krawędź blatu.
WOKÓŁ STOŁU
◗ Zasada symetrii
Jeśli nad blatem mają wisieć trzy lampy, środkowa powinna być umieszczona centralnie.
◗ Rozkładany stół
Rozmieszczenie światła nad stołem planujemy, gdy jest złożony, czyli dla najmniejszego rozmiaru.
◗ Niski pokój
By optycznie podwyższyć pomieszczenie, warto zastosować kinkiety lub lampy podłogowe świecące w górę szerokim snopem na sufit.
POKÓJ DZIENNY
Potrzebujesz w nim wielu rodzajów światła, bo to wnętrze pełni zazwyczaj kilka różnych funkcji. Przyda się więc zarówno oświetlenie robocze, jak i dekoracyjne, a do tego kilka sprawdzonych trików. Delikatne oświetlenie ściany za telewizorem (świetlówki o małej mocy, żarówki halogenowe lub diody) zniweluje kontrasty podczas oglądania TV, a twoje oczy nie będą się męczyć.
COŚ DLA KOMFORTU
◗ Ściemniacze
Dobrym rozwiązaniem są zestawy regulujące natężenie światła, obsługiwane za pomocą pilota. Ten system nie działa w przypadku świetlówek.
◗ Światła dodatkowe
Kinkiety podkreślą detale architektoniczne, lampy podłogowe sprawdzą się przy fotelu czy kanapie
ŁAZIENKA
Ponieważ tutaj elektryczność spotyka się z wilgocią, oprawy żarówek muszą mieć podwyższony współczynnik ochrony – IP44. Podstawą jest górna lampa. Niezbędnym dodatkiem są kinkiety po obu stronach lustra. Najlepiej na wysokości głowy, wtedy światło nie odbija się od tafl i i nie oślepia. Jeśli lustro jest wąskie i długie, punkty świetlne lepiej zaplanować nad nim. We wnękach można zamontować świetlówki liniowe, które dają białe światło w różnych tonacjach.
KĄPIEL Z KLIMATEM
◗ Nowocześnie i oszczędnie
Zamiast standardowych świetlówek, lepiej wybierać te trójpasmowe. Działają nawet przez 10 000 godzin.
◗ Efekty świetlne
W ściany z glazurą można wbudować diody LED, w oprawach o grubości kilku i średnicy kilkudziesięciu milimetrów. Są bardzo trwałe – świecą do 100 000 godzin!
KUCHNIA
Górne oświetlenie jest tu tylko dodatkiem, bo najważniejsze w zabudowie kuchni jest światło robocze skierowane na blat. Zazwyczaj to zestaw lampek w formie pojedynczych „oczek” ukrytych w wiszących szafkach. W ich oprawach montuje się halogenowe, 12-watowe żarówki dające ładne białe światło (przepalają się po ok. 5000 godzinach). Innym rozwiązaniem jest zastosowanie trójpasmowych świetlówek. Charakteryzuje je dobra zdolność oddawania kolorów – ich współczynnik Ra w 100-stopniowej skali wynosi 80. To ważne właśnie w kuchni, kiedy przygotowujemy posiłki przy sztucznym świetle, lepiej zobaczymy, czy np. warzywo lub owoc są świeże.
DOBRZE PRZYRZĄDZONE
◗ Kształtne halogeny
Oprawy halogenowe mają zwykle formę listew lub trójkątów montowanych na styku ścian i szafek.
◗ Efekty specjalne
Pod pozbawionymi cokołów szafkami stojącymi można umieścić dodatkowe świetlówki liniowe, co stworzy wrażenie, jakby szafki unosiły się w powietrzu.
PRZEDPOKÓJ I SCHODY
To wnętrze potrzebuje dobrych lamp wiszących albo np. kasetonowych, wbudowanych w podwieszany sufi t, oraz oświetlenia miejscowego (np. kinkiet), umieszczonego obok lustra. Czasem w korytarzu zostawia się jakieś światło dyżurne o niewielkiej mocy. Pamiętaj, że jeśli w przedpokoju są schody, należy je oświetlić mocniej niż hol poniżej. Światło powinno padać na stopnie z kilku punktów, tak aby osoba, która po nich idzie, nie rzucała cienia. Do sterowania światłem na schodach używa się specjalnych włączników (montowanych na dole w korytarzu i na piętrze). Można też kupić czujniki ruchu lub czujki zmierzchowe, które automatycznie włączają lampy na schodach.
WEJŚCIE GŁÓWNE
◗ Oszczędnie
Tu światło włączamy na długo, więc sprawdzą się oszczędne i trwałe świetlówki kompaktowe. Lepiej nie ryzykować kupna niemarkowych, bo szybko się przepalają.
◗ Z umiarem
Jeśli chcemy oświetlić jakieś element dekoracji wnętrza, lepiej ograniczyć się do dwóch lub trzech obszarów.
JAK OŚWIETLIĆ SCHODY?
◗ Schody żelbetonowe. Jeżeli przylegają do ściany, zakłada się w niej oprawy świetlne, ok. 15 cm nad każdym stopniem lub na wysokości wzroku (wtedy wymagają przesłon, np. z piaskowego szkła). Gdy chcemy je instalować w podstopniach, czyli w pionowej powierzchni stopnia oraz w samych stopniach – muszą być hermetyczne, zabezpieczone przed wodą i zanieczyszczeniami.
◗ Schody drewniane. Niezależnie od konstrukcji budynku, są zazwyczaj ażurowe. Ten model nie pozwala raczej na świetlne wariacje, ponieważ nie ma jak poprowadzić instalacji elektrycznej, tak by była zabezpieczona i schowana. Z dekoracyjnych rozwiązań pozostaje jedynie ewentualne zamocowanie lamp w ścianach, nieco powyżej stopni.
tekst Anna Kotowska
